BỆNH RỈ SẮT TRÊN CÂY TRỒNG VÀ BỘ GIẢI PHÁP ĐIỀU TRỊ

 Rỉ sắt cây trồng là nhóm bệnh khá phổ biến trên nhiều loại cây, thường biểu hiện rõ nhất trên lá với các đốm vàng, cam hoặc nâu giống màu gỉ sắt. Nếu bệnh phát triển mạnh, lá dễ vàng, khô và rụng sớm, từ đó ảnh hưởng đến khả năng quang hợp và sức cây. Cùng Sataka tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

1. Rỉ sắt trên cây trồng là gì?

Rỉ sắt cây trồng là bệnh do nhiều loài nấm thuộc nhóm nấm gỉ sắt gây ra. Bệnh có thể xuất hiện trên nhiều loại cây như cà phê, đậu, bắp, cây ăn trái, hoa kiểng và một số cây công nghiệp.

Dấu hiệu đặc trưng nhất thường nằm trên lá. Ở giai đoạn đầu, mặt lá có thể xuất hiện những đốm nhỏ màu vàng nhạt. Sau đó, mặt dưới lá hình thành các ổ bào tử màu vàng cam, cam nâu hoặc nâu đỏ.

Khi sờ vào, lớp bào tử này có thể có cảm giác như bột mịn. Ngoài lá, một số trường hợp bệnh còn xuất hiện trên:

• Cuống lá.

• Cành non.

• Thân non.

• Chồi non.

• Một số bộ phận non khác của cây.

Tùy loại cây và loại nấm gây bệnh mà hình dạng vết bệnh có thể khác nhau. Tuy nhiên, điểm dễ nhận biết nhất vẫn là các đốm có màu giống gỉ sắt.

Rỉ sắt trên cây trồng là gì?

2. Nguyên nhân xảy ra rỉ sắt trên cây trồng

Rỉ sắt cây trồng thường phát triển mạnh khi gặp điều kiện thời tiết và môi trường phù hợp.

Độ ẩm cao là một trong những yếu tố thuận lợi nhất cho nấm phát triển.

Khi trời mưa nhiều, có sương kéo dài hoặc tán cây giữ ẩm lâu, bào tử nấm dễ nảy mầm và xâm nhập vào mô lá.

Một số yếu tố làm bệnh dễ xuất hiện gồm:

• Vườn trồng quá dày.
• Tán cây rậm, ít ánh sáng.
• Không khí trong vườn lưu thông kém.
• Lá giữ nước lâu sau mưa.
• Vườn có nhiều tàn dư cây bệnh.
• Cây sinh trưởng yếu.
• Bón phân mất cân đối.
• Dư đạm làm tán lá phát triển quá rậm.

Bào tử nấm có thể lan từ cây bệnh sang cây khỏe nhờ gió, nước mưa và các hoạt động chăm sóc trong vườn.

Khi điều kiện thuận lợi kéo dài, bệnh có thể lan khá nhanh trên nhiều cây cùng lúc.

3. Dấu hiệu nhận biết rỉ sắt trên cây trồng 

Phát hiện sớm rỉ sắt cây trồng giúp việc xử lý dễ hơn và hạn chế bệnh lan rộng.

Biểu hiện ban đầu thường khá nhỏ nên dễ bị bỏ qua.

Một số dấu hiệu thường gặp gồm:

• Mặt trên lá xuất hiện đốm vàng nhạt.
• Mặt dưới lá có các ổ bào tử màu vàng cam.
• Vết bệnh lớn dần và chuyển sang nâu đỏ.
• Các đốm nhỏ liên kết thành mảng lớn.
• Lá bị vàng quanh vùng bệnh.
• Lá khô dần khi bệnh nặng.
• Lá rụng sớm nếu bệnh kéo dài.

Ở giai đoạn nặng, nhiều lá có thể cùng lúc xuất hiện các mảng màu cam nâu.

Lúc này diện tích lá xanh giảm mạnh, cây quang hợp kém hơn.

Một số cây còn có biểu hiện chậm phát triển, ra đọt yếu hoặc giảm khả năng nuôi trái.

Do đó, khi kiểm tra vườn nên quan sát cả mặt trên và mặt dưới lá.

Nhiều trường hợp mặt trên chỉ mới có đốm vàng nhưng mặt dưới đã có ổ bào tử khá rõ.

Dấu hiệu nhận biết rỉ sắt trên cây trồng

4. Tác hại của rỉ sắt trên cây trồng

 Khi rỉ sắt cây trồng xuất hiện với mật độ thấp, cây có thể chưa biểu hiện suy yếu rõ.

Tuy nhiên, nếu bệnh lan rộng, phần lá bị tổn thương sẽ tăng nhanh.

Điều này làm giảm khả năng quang hợp của cây.

Một số tác hại thường gặp gồm:

• Lá vàng và rụng sớm.

• Giảm diện tích lá xanh.

• Cây sinh trưởng chậm.

• Đọt non phát triển yếu.

• Khả năng tích lũy dinh dưỡng giảm.

• Cây suy yếu nếu bệnh kéo dài.

• Khả năng nuôi hoa và trái bị ảnh hưởng.

• Năng suất và chất lượng nông sản có thể giảm.

Với cây ăn trái hoặc cây công nghiệp, bộ lá khỏe rất quan trọng.

Nếu lá rụng quá nhiều, cây phải sử dụng thêm dinh dưỡng để phục hồi tán mới.

Điều này có thể làm chu kỳ sinh trưởng của cây bị gián đoạn. 

5. Bộ giải pháp phòng và điều trị rỉ sắt trên cây trồng 

Muốn kiểm soát rỉ sắt cây trồng tốt, nên kết hợp nhiều biện pháp thay vì chỉ phụ thuộc vào thuốc trừ bệnh.

5.1. Giữ vườn thông thoáng để hạn chế rỉ sắt cây trồng

Tỉa bỏ cành già, cành bệnh và phần tán mọc quá dày.

Với những vườn trồng mật độ cao, cần chú ý tạo khoảng thông thoáng giữa các cây.

5.2. Vệ sinh nguồn bệnh trong vườn rỉ sắt cây trồng

Lá bệnh rụng dưới gốc nên được thu gom.

Cành hoặc bộ phận bị bệnh nặng cũng nên được loại bỏ khỏi vườn.

Không nên để lượng lớn tàn dư bệnh tích tụ dưới tán vì đây có thể là nơi duy trì nguồn nấm.

5.3. Bón phân cân đối để cây chống chịu rỉ sắt cây trồng tốt hơn

Không nên bón quá nhiều đạm.

Nên cân đối NPK kết hợp trung và vi lượng để cây duy trì bộ lá khỏe.

Có thể bổ sung chất hữu cơ để hỗ trợ đất và bộ rễ hoạt động ổn định hơn.

5.4. Sử dụng thuốc trừ bệnh khi rỉ sắt cây trồng đã xuất hiện

Khi bệnh bắt đầu lan rộng, có thể sử dụng thuốc trừ nấm có đăng ký phù hợp với cây trồng và đối tượng bệnh.

Một số nhóm hoạt chất thường được dùng trong quản lý bệnh nấm lá gồm thuốc tiếp xúc và thuốc lưu dẫn như Hexaconazole, Propiconazole, Tebuconazole, Mancozeb, Trifloxystrobin + Tebuconazole… 

Khi sử dụng cần chú ý:

• Phun đúng liều trên nhãn.
• Phun đều cả hai mặt lá.
• Tập trung vào tầng lá có bệnh.
• Không tự ý tăng liều.
• Tránh phun khi trời sắp mưa.
• Luân phiên nhóm hoạt chất khi phải xử lý nhiều lần.
• Theo dõi lại vườn sau mỗi lần xử lý.

Nếu bệnh chỉ mới xuất hiện trên một số lá, xử lý sớm thường dễ hơn khi bệnh đã lan toàn tán.

5.5. Kiểm tra định kỳ để hạn chế rỉ sắt cây trồng tái phát

Trong mùa mưa hoặc thời điểm vườn có độ ẩm cao, nên quan sát lá thường xuyên.

Đặc biệt cần kiểm tra mặt dưới lá vì đây là nơi các ổ bào tử thường xuất hiện rõ hơn.

Bộ giải pháp phòng và điều trị rỉ sắt trên cây trồng

6. Câu hỏi thường gặp về bệnh rỉ sắt trên cây trồng

6.1. Rỉ sắt trên cây trồng có lây từ cây này sang cây khác không?

Có. Bào tử nấm có thể phát tán nhờ gió, nước mưa và một số hoạt động chăm sóc trong vườn.

6.2. Rỉ sắt cây trồng thường xuất hiện mạnh vào mùa nào?

Bệnh thường dễ phát triển trong thời gian độ ẩm cao, mưa nhiều hoặc có sương kéo dài. Vườn rậm và thiếu thông thoáng thường có nguy cơ cao hơn.

6.3. Lá bị rỉ sắt cây trồng có nên cắt bỏ không?

Những lá đã bị bệnh nặng, khô hoặc có quá nhiều ổ bào tử có thể được loại bỏ. Tuy nhiên, không nên cắt quá nhiều lá trong cùng một lần nếu cây đang yếu.

Rỉ sắt cây trồng xuất hiện và phát triển mạnh, làm lá vàng, rụng sớm và khả năng quang hợp giảm, từ đó làm cây yếu và ảnh hưởng đến năng suất. Để quản lý bệnh hiệu quả, cần kết hợp vệ sinh vườn, giữ tán thông thoáng, chăm sóc dinh dưỡng cân đối và sử dụng thuốc phù hợp khi cần thiết.

Sataka Việt Nam là đơn vị chuyên gia gia công và cung ứng vật tư nông nghiệp. Quý kháng hàng có nhu cầu gia công có thể tham khảo các sản phẩm của Sataka hoặc liên hệ để được tư vấn chi tiết.

CÔNG TY CỔ PHẦN SATAKA VIỆT NAM

Địa chỉ: Số 246 Nguyễn Kim Cương, Xã Tân Thạnh Đông, Huyện Củ Chi, TP.HCM

Hotline: 0856.555.585 hoặc 0789.917.927

Website: https://sataka.com.vn/