Nhóm IRAC là gì? Nguyên tắc luân phiên thuốc để rầy không kháng thuốc

Trong cuộc chiến chống lại các loài dịch hại chích hút, đặc biệt là rầy nâu và rầy phấn trắng, nhà nông thường gặp phải tình trạng: "Phun thuốc đúng liều, đúng loại nhưng rầy vẫn không chết". Đồng hành cùng bà con trong việc quản lý dịch hại bền vững, Sataka xin chia sẻ giải pháp quản lý tính kháng theo tiêu chuẩn quốc tế ngay sau đây.

1. Nhóm IRAC là gì? "Bản đồ" tiêu diệt dịch hại khoa học

IRAC (Insecticide Resistance Action Committee) là Ủy ban Hành động về Kháng thuốc Trừ sâu toàn cầu. Hệ thống phân loại IRAC ra đời nhằm giúp nhà nông nhận diện các hoạt chất dựa trên Cơ chế tác động (Mode of Action - MoA) thay vì chỉ dựa vào tên thương mại.

Hiểu một cách đơn giản, các loại thuốc có cùng mã số nhóm IRAC sẽ tấn công vào cùng một "vị trí đích" (ví dụ: hệ thần kinh, hệ tiêu hóa hoặc quá trình lột xác) trong cơ thể côn trùng.

• Hệ lụy của việc dùng sai: Nếu rầy đã kháng một loại thuốc trong nhóm 4A, chúng thường sẽ có khả năng kháng chéo với tất cả các loại thuốc khác cùng nhóm 4A đó.
• Ý nghĩa của IRAC: Giúp bà con biết chính xác mình đang thay đổi "vũ khí" hay chỉ đang thay đổi "tên gọi" của cùng một cơ chế tác động.

Nhóm IRAC là gì? "Bản đồ" tiêu diệt dịch hại khoa học

2. Các nhóm hoạt chất trị rầy phổ biến theo mã IRAC

Dựa trên bảng phân loại của Sataka, dưới đây là các nhóm hoạt chất chủ lực đang được sử dụng để quản lý rầy hiện nay:

• Nhóm 4A (Neonicotinoids): Đây là nhóm lưu dẫn mạnh, tác động lên thụ thể acetylcholine của hệ thần kinh. Bao gồm: Imidacloprid, Acetamiprid, Dinotefuran, Nitenpyram, Thiamethoxam.
• Nhóm 9B (Selective blockers): Ức chế thần kinh chọn lọc, khiến rầy bị tê liệt bộ phận miệng và ngừng ăn ngay lập tức. Tiêu biểu là hoạt chất Pymetrozine.
• Nhóm 16 (IGRs - Điều hòa sinh trưởng): Được mệnh danh là "thuốc tránh thai" cho rầy, tác động bằng cách ức chế tổng hợp chitin, khiến rầy non không thể lột xác và chết. Tiêu biểu là Buprofezin.
• Nhóm 14 (Nereistoxin analogues): Tác động sau khe synap, hạ gục nhanh các loài chích hút. Bao gồm: Cartap, Nereistoxin, Thiosultap sodium.
• Nhóm 30 (GABA modulators): Nhóm mới nhất với hiệu lực cực mạnh, hiện chưa ghi nhận tình trạng kháng thuốc nhiều. Bao gồm: Broflanilide, Fluxametamide, Isocycloseram.

3. Nguyên tắc vàng luân phiên thuốc chống kháng rầy

Việc lạm dụng quá mức nhóm 4A đã khiến tỷ lệ kháng thuốc của rầy nâu tại ĐBSCL lên tới hơn 80%. Để bảo vệ ruộng đồng, Sataka khuyến nghị bà con tuân thủ 5 nguyên tắc "vàng":

• Không phun trùng nhóm: Tuyệt đối không phun cùng một nhóm mã số IRAC quá 2 lần liên tiếp trong một vụ trồng.
• Luân phiên theo vòng đời: Sử dụng thuốc dựa trên tuổi rầy. Ví dụ: Dùng nhóm 16 (Buprofezin) khi rầy đang ở tuổi 1-3 để cắt vòng đời, và dùng nhóm 4A (Dinotefuran) khi cần dập dịch nhanh.
• Giới hạn số lần sử dụng: Mỗi vụ chỉ nên dùng tối đa 3 lần nhóm Neonicotinoid (4A), dù bà con có đổi từ hoạt chất này sang hoạt chất khác trong cùng nhóm.
• Sử dụng Combo (Phối hợp hoạt chất): Ưu tiên các sản phẩm kết hợp nhiều hoạt chất từ các nhóm IRAC khác nhau (ví dụ: 4A + 9B). Cách này giúp đánh vào nhiều đích tác động cùng lúc, khiến rầy không kịp thích nghi.
• Bón phân cân đối: Tránh dư đạm làm cây quá xanh mướt, tạo điều kiện cho rầy bùng phát mật số vượt kiểm soát.

Nguyên tắc vàng luân phiên thuốc chống kháng rầy

4. Phác đồ luân phiên đề xuất từ Sataka (Ví dụ vòng 8 tuần)

Để bà con dễ hình dung, Sataka gợi ý phác đồ xoay vòng hoạt chất khoa học giúp duy trì hiệu lực thuốc cao nhất:

Tuần	Nhóm IRAC	Mục tiêu tác động
Tuần 1	Nhóm 4A (Lưu dẫn)	Tiêu diệt rầy trưởng thành mới di cư.
Tuần 2	Nhóm 4A + 9B (Kết hợp)	Ngừng ăn tức thì và lưu dẫn bảo vệ cây.
Tuần 3	Nhóm 16 (Ức chế lột xác)	Cắt đứt vòng đời lứa rầy non đầu tiên.
Tuần 4	Nhóm 9B (An toàn thiên địch)	Bảo vệ các loài nhện, bọ rùa có lợi.
Tuần 5	Nhóm 4A (Phân nhóm khác)	Tái kiểm soát mật số rầy.
Tuần 6	Nhóm 16 (Lặp lại)	Diệt lứa rầy non mới nở từ trứng.
Tuần 7	Nhóm 4A + 14	Vũ khí mạnh nhất để dập dịch cuối vụ.
Tuần 8	Kiểm tra & Duy trì	Kết thúc chu kỳ bảo vệ.

5. Sataka – Đơn vị cung ứng giải pháp IRAC chuẩn quốc tế

Thấu hiểu nỗi lo kháng thuốc của nhà nông, Sataka không chỉ cung cấp sản phẩm mà còn mang đến giải pháp tư vấn chiến lược:

• Minh bạch mã IRAC: Mọi sản phẩm trong hệ thống của chúng tôi đều được phân loại mã nhóm rõ ràng trên nhãn mác, giúp bà con dễ dàng nhận diện và phối trộn.
• Danh mục đa dạng: Sataka sở hữu đầy đủ từ các nhóm dập dịch nhanh đến các nhóm điều hòa sinh trưởng bền vững, đáp ứng mọi giai đoạn của cây trồng.
• Tư vấn phác đồ sạch: Chúng tôi hướng dẫn bà con thiết kế lịch phun thuốc khoa học, đảm bảo tiêu chuẩn MRL (mức tồn dư tối đa) để nông sản đạt chuẩn xuất khẩu.

Bà con có thể tham khảo chi tiết các hoạt chất theo mã số tại Danh mục hoạt chất BVTV của Sataka để chủ động xây dựng kế hoạch phòng trừ cho riêng mình.

Sataka – Đơn vị cung ứng giải pháp IRAC chuẩn quốc tế​​​​​​

6. Giải đáp thắc mắc về nhóm IRAC và tính kháng (FAQ)

Câu 1: Tôi đổi từ Imidacloprid sang Thiamethoxam thì có gọi là luân phiên không?

• Trả lời: Không. Cả hai hoạt chất này đều thuộc nhóm 4A. Nếu rầy đã kháng Imidacloprid, chúng sẽ kháng luôn cả Thiamethoxam. Bạn cần chuyển sang nhóm khác hoàn toàn như 9B hoặc 16.

Câu 2: Tại sao phải dùng thuốc ức chế lột xác (nhóm 16) khi rầy còn nhỏ?

• Trả lời: Vì nhóm này ngăn cản rầy tạo lớp vỏ mới. Khi rầy còn nhỏ (tuổi 1-3), chúng lột xác liên tục nên thuốc sẽ phát huy hiệu quả tối đa. Với rầy trưởng thành đã ngừng lột xác, thuốc này sẽ ít có tác dụng trực tiếp.

Câu 3: Phun kết hợp (Combo) nhiều nhóm IRAC có gây hại cho cây không?

• Trả lời: Việc kết hợp đúng liều lượng theo hướng dẫn của Sataka không gây hại cho cây mà còn giúp tăng hiệu lực trừ rầy, giảm số lần phun và ngăn chặn kháng thuốc cực kỳ hiệu quả.

Hiểu rõ nhóm IRAC là gì chính là chìa khóa để bà con nông dân làm chủ đồng ruộng của mình. Việc luân phiên thuốc không chỉ là bảo vệ năng suất hiện tại mà còn là bảo vệ "vũ khí" cho tương lai, tránh việc rầy kháng thuốc hoàn toàn. Hãy để Sataka đồng hành cùng bạn trong việc xây dựng những phác đồ thông minh, bền vững và đạt chuẩn xuất khẩu!

⚠️ Lưu ý: Thông tin trên dựa trên đặc tính hoạt chất và các quy trình canh tác an toàn. Hiệu quả thực tế có thể thay đổi tùy thuộc vào kỹ thuật, vùng trồng và điều kiện môi trường riêng biệt. Bà con vui lòng tham khảo ý kiến chuyên gia Sataka trước khi triển khai trên diện rộng.

CÔNG TY CỔ PHẦN SATAKA VIỆT NAM

Địa chỉ: Số 246 Nguyễn Kim Cương, Xã Tân Thạnh Đông, Huyện Củ Chi, TP.HCM

Hotline: 0856.555.585 hoặc 0789.917.927

Website: https://sataka.com.vn/